Cmentarze wojenne
Strona g艂贸wna | Odwiedzone cmentarze | Linki | 殴r贸d艂a | Mapa
 Materia墓聜y 脛藵r膫艂d墓聜owe

殴r贸d艂a

Zachodniogalicyjskimi cmentarza wojennymi zainteresowa艂em na wiosn臋 2008 roku w czasie wycieczek rowerowych, gdy trafi艂em na takie obiekty na terenie gminy Niepo艂omice. Szukaj膮c informacji na temat cmentarzy wojennych w mojej okolicy najpierw natrafi艂em na stron臋 internetow膮 pana Miros艂awa 艁opaty - www.cmentarze.gorlice.net.pl. Bardzo dobra strona z wieloma informacjami, niestety brak na niej opracowania dla najbardziej interesuj膮cych mnie okr臋g贸w cmentarnych czyli IX i X. Szukaj膮c dalej znalaz艂em stron臋 http://galicyjskiecmentarze.w.interia.pl/ strona mo偶e mniej dok艂adna od powy偶szej, ale za zawieraj膮ca interesuj膮ce mnie infomacje. Szybko trafi艂em te偶 na stron臋 o cmentarzach w najbardziej interesuj膮cym mnie okr臋gu cmentarnym IX - Bochnia (http://www.cmentarze.cymelia.net). Niestety strona ta jest niedoko艅czona lub uszkodzona w ka偶dym razie cz臋艣膰 podstron w og贸le si臋 nie otwiera - a szkoda bo strona jest bardzo fajna.

Korzystaj膮c z informacji zawartych na stronach internetowych jak r贸wnie偶 z map wydawnictwa COMPASS zacz膮艂em zwiedza膰 na rowerze okoliczne cmentarze. Poniewa偶 moje zaintersowania stawa艂y si臋 coraz szersze si臋gn膮艂em w ko艅cu po ksi膮偶kowe opracowania tematyki galicyjskich cmentarzy wojennych.

Roman Frodyma - Galicyjskie Cmentarze Wojenne tom III. Pruszk贸w: Rewasz 1998.

Pozycja ta to jeden z trzech tom贸w przewodnika po wszystkich 400 cmentarzach powsta艂ych na terenie Galicji Zachodniej. Ka偶dy cmentarz jest opisany, jest zamieszczona mapka ze wskazaniem lokalizacji cmentarza, kt贸tki opis jak trafi膰 i w ko艅cu opis architektury samego cmentarza. Pozycja ta mimo i偶 cz臋sto mocno krytykowana okaza艂a si臋 bardzo pomocna i osobi艣cie korzystam z niej ca艂y czas - mo偶e s膮 w niej pewne b艂臋dy ale jako przewodnik turystyczny sprawdza si臋 doskonale. Cz臋艣膰 opis贸w na mojej stronie oparta jest w艂a艣nie na informacjach z ksi膮偶ki Frodymy. Przy wpisywaniu nowych cmentarzy korzystam ju偶 ze opracowa艅 bardziej aktualnych ale te kt贸re odwiedzi艂em na pocz膮tku istnienia tej strony zawieraj膮 informacje w艂a艣nie z tego przewodnika.


Oktawian Duda - „CMENTARZE I WOJNY 艢WIATOWEJ W GALICJI ZACHODNIEJ” [Warszawa 1995].

Kolejnym opracowaniem kt贸re uda艂o mi sie zdoby膰 by艂 prawie 600 stronnicowe opracowanie tematyki cmentarzy wojennych autorstwa Oktawiana Dudy. Praca ta sk艂ada si臋 cz臋艣ci opisowej w kt贸rej znajdziemy wiele ciekawych informacji na temat ca艂ej akcji budowy cmentarzy oraz z cz臋艣ci katalogowej w kt贸rej autor kr贸tko charakteryzuje wszystkie cmentarze. Duda podobnie jak Frodyma zamieszcza szkice cmentarzy, do艣膰 szczeg贸艂owo omawia za艂o偶enia architektoniczne obiekt贸w i budow臋 poszczeg贸lnych element贸w - to bardzo cenne informacje (brak tak dok艂adnych danych u Frodymy) szczeg贸lnie, 偶e Duda jest z wykszta艂cenia jest in偶ynierem, wi臋c jego opisy s膮 fachowe. W pracy Dudy znajdziemy r贸wnie偶 sporo fotografii cmentarzy zar贸wno aktualnych (z lat 80-tych) jak i archiwalnych pochodz膮cy z pracy Brocha i Hauptmanna. Fotografie aktualne zrobi艂 Roman Frodyma i udost臋pni艂 je do pracy Dudy. Jest to bardzo ciekawe pozycja, kt贸ry pos艂u偶y艂a mi do uzupe艂nienia opis贸w cmentarzy.


Stanis艂aw Bobulski „Nasze cmentarze z I Wojny 艢wiatowej”.

Ksi膮偶ka ta to wynik pracy proboszcza parafii w Sobolowie na rzecz ratowania cmentarzy wojennych. Znajdziemy tam liczne artyku艂y samego ksi臋dza Bobulskiego, jak r贸wnie偶 innych autor贸w, uzupe艂nione o szkice, cytaty z pracy Brocha i Hauptmanna. Pozycja ta nie jest om贸wieniem wszystkich cmentarzy w Galicji Zachodniej, ale na pewno znajdziemy w niej kilka ciekawych informacji.


W ko艅cu uda艂o mi si臋 te偶 dotrze膰 na podstawowego 藕r贸d艂a dotycz膮cego Zachodniogalicyjskich cmentarzy wojennych, czyli do albumu R. Brocha i H. Hauptmanna, „Zachodniogalicyjskie groby bohater贸w z lat wojny 艣wiatowej 1914-1915”, przek艂ad filologiczny Henryk Sznytka, opracowanie, wst臋p i przypisy Jerzy J. P. Drogomir, wydawca wydania polskiego: Muzeum Okr臋gowe w Tarnowie, Tarn贸w 1996. Ksi膮偶ka ta w zasadzie jest niemo偶liwa do kupienia, jej fragmenty czyta艂em w Wojew贸dzkiej Bibliotece Publicznej w Krakowie. Pozycj臋 t膮 napisa艂 prawdopodnie Hans Hauptmann i zosta艂a wydana w roku 1918, jeszcze przed zako艅czeniem akcji budowy cmentarzy. Polskie t艂umaczenie albumu pojawi艂o si臋 w艂a艣nie w roku 1996, niestety w bardzo ma艂ym nak艂adzie. W ksi膮偶ce tej om贸wione s膮 wszystkie cmentarze zbudowane przez Oddzia艂 Grob贸w Wojennych w Krakowie. Niekt贸re, wi臋ksze i ciekawsze obiekty om贸wione s膮 szerzej, 艂膮cznie ze zdj臋ciami i szkicami. Obiekty mniejsze um贸wione s膮 bardzo skr贸towo, z podaniem drogi dojazdowej od najbli偶szej stacji kolejowej i kr贸tk膮 charakterystyk膮 samego obiektu. Pozycja bardzo ciekawa, cho膰 nie do ko艅ca zgodna ze stanem faktycznym, niekt贸re obiekty zosta艂y opisane, na podstawie plan贸w budowy, a faktyczna realizacja do艣膰 cz臋sto by艂a inna.


W 2005 roku swoje trzy tomowe dzie艂o maj膮ce by膰 uzupe艂nieniem albumu Brocha i Hauptmanna, uko艅czy艂 Jerzy Drogomir. Jego ksi膮偶ka - „Polegli w Galicji Zachodniej 1914-1915 (1918)”, tomy 1-3, Muzeum Okr臋gowe w Tarnowie, Komitet Opieki nad Zabytkami Kultury 偶ydowskiej w Tarnowie, S-CAN Wydawnictwo s.c. Tarn贸w 1999,2002,2005; to w spis poleg艂ych na cmentarzach w uzupe艂niony o zdj臋cia archiwalne i szkice obiekt贸w. Pozycja ta poza wst臋pem, nie posiadana cz臋艣ci opisowej dla poszczeg贸lnych cmentarzy, a jedynie kart臋 cmentarza z list膮 poleg艂ych 偶o艂nierzy. S膮 to na chwil臋 obecn膮 najdok艂adniejsze dane o 偶o艂nierzach pochowanych na cmentarzach, dlatego te偶 b臋d臋 si臋 stara艂 uaktualnia膰 moj膮 stron臋 o informacje zdobyte przez Drogomira.


Partridge Agnieszka, Rafa艂 Korzeniowski, Otw贸rzcie bramy pami臋ci. Cmentarze wojenne z lat 1914-1918 w Ma艂opolsce, Krak贸w: LETTRA-GRAPHIC 2005.
Pi臋kny album zdj臋cie uzupe艂niony o pewne informacje o genezie i symbolice cmentarzy. Zdj臋cia autorstwa Rafa艂a Korzeniowskiego s膮 napewno bardzo 艂adne i warte obejrzenia. Dobrej dokumentacji zdj臋ciowej obecnego stanu cmentarzy nie ma w 偶adnej z wy偶ej wymienionych pozycji, wi臋c cho膰by tylko z tego powodu warto t膮 ksi膮偶k臋 zobaczy膰. Je艣li za艣 chodzi o informacje w niej zawarte to w zasadzie nic nowego ta pozycja nie wnosi, cho膰 warty uwagi jest napewno rozdzia艂 po艣wi臋cony symbolice element贸w cmentarzy - pomnik贸w, krzy偶y, obraz贸w. Autorka wybiera cmentarze najciekawsze, wi臋c nie ma tu infomacji (zdj臋膰) o wszystkich istniej膮cych obiektach.


Gardu艂a Krzysztof , Og贸rek Leszek, 艢ladami I wojny 艣wiatowej mi臋dzy Rab膮 a Dunajcem, Krak贸w 1988
Kolejn膮 wart膮 polecenia pozycj膮 jest broszura Krzysztofa Gardu艂y i Leszka Og贸rka. Pozycja ta zosta艂a wydana w 1988 roku i to w niewielkim nak艂adzie, wi臋c w zasadzie jest niemo偶liwa do zdobycia, mi sztuka ta si臋 uda艂a ci臋ki uprzejmo艣ci autora - Krzysztofa Gardu艂y. W niewielkiej ksi膮偶eczce znajdziemy informacje na temat przebiegu operacji limanowsko-艂apanowskiej i kr贸tkie opisy cmentarzy znajduj膮cych si臋 na obszarze mi臋dzy Rab膮 a Dunajcem. Opisy stanu cmentarzy s膮 ju偶 oczywi艣cie nieaktualne, ale napewno warto zapozna膰 si臋 z t膮 pozycj膮, a szczeg贸lnie z bardzo dok艂adnym opisem przebiegu walk w grudniu 1914 roku w ramach wspomnianej wy偶ej wielkiej operacji wojskowej, dzi臋ki kt贸rej uda艂o armii austro-w臋gierskiej wyprze膰 wojska rosyjkie spod Krakowa w艂a艣nie na linie Dunajca.


Wszystkie cmentarze, kt贸re do tej pory odwiedzi艂em s膮 opisane na tej stronie. Zdj臋cia s膮 mojego autorstwa z wyj膮tkiem zdj臋膰 dw贸ch cmentarzy, gdzie wyra藕nie zaznaczam, 偶e zdj臋cia nie s膮 moje. Dane na temat 偶贸艂nierzy pochowanych na poszczeg贸lnych cmentarzach pochodz膮 g艂贸wnie z przewodnika Frodymy (ostatnio aktualizuj臋 je o infomacje ze spis贸w poleg艂ych - Jerzego Drogomira), czasem te偶 ze 藕r贸de艂 internetowych - przy ka偶dym opisie jest to zaznaczone. Je艣li za艣 chodzi o same opisy to s膮 one mojego autorstwa w oparciu o 藕r贸d艂a i w艂asne obserwacje. Niekt贸re opisy - szczeg贸lnie te najwcze艣niejsze, wymagaj膮 jeszcze poprawek, jak b臋d臋 mia艂 czas to to zrobi臋. Zapraszam do zapoznania si臋 z materia艂ami zawartymi na mojej stronie, jak r贸wnie偶 do zajrzenie do dzia艂u Linki gdzie znajd膮 pa艅stwo odsy艂acze do innych stron internetowych o podobnej tematyce.


Kilka s艂贸w wyja艣nienia:

Informacje o liczbie i przynale偶no艣ci wojskowej 偶贸艂nierzy pochowanych na poszczeg贸lnych cmentarzach podaj臋 za Romanem Frodym膮 (obecnie dane b臋d膮 uaktualniane w oparciu o spis poleg艂ych Drogomira). W przewodniku tym dane s膮 podawane w formie np.: 55 Austriak贸w, 15 Rosjan, oznaczenie takie wskazuj臋 na to i偶 na danym cmentarzu pochowanych jest 55 偶o艂nierzy armii austriackiej (a w zasadzie armii Cesarstwa Austro-W臋gierskiego) i 15 偶o艂nierzy armii rosyjskiej. Nale偶y pami臋ta膰, 偶e w armiach austriackiej, rosyjkiej czy niemieckiej s艂u偶yli 偶o艂nierze r贸偶nych narodowo艣ci, cho膰by Polacy s艂u偶yli przecie偶 w armiach zaborc贸w - austro-w臋gierskiej, rosyjskiej i niemieckiej.

Cytyj膮c wyja艣nienie okre艣le艅 przez Romana Frodym臋: „u偶ywane w opisach okre艣lenia Austriacy, Niemcy, Rosjanie odnosz膮 si臋 do przynale偶no艣ci pa艅stwowej 偶o艂nierzy, a nie ich narodowo艣ci. Wszystkie walcz膮ce armie by艂y wielonarodowo艣ciowe i we wszystkich licznie s艂u偶yli Polacy. Warto zwr贸ci膰 uwag臋 na austro-w臋gierskie jednostki obrony krajowej. S膮 w艣r贸d nich pi艂ki tzw. honwedu, z艂o偶one w wi臋kszo艣ci z W臋gr贸w, pu艂ki bo艣niackie, uformowane przewa偶nie ze S艂owian Po艂udniowych i pu艂ki tyrolskie, w kt贸rych obok austriackich Niemc贸w s艂u偶yli tak偶e W艂osi - poddani Habsburg贸w. ”

 Ostatnio odwiedzone
Gierczyce-Czy縴czka
Cmentarz nr 336 - Gierczyce-Czy偶yczka
(2013-11-10)
Gr阞osz體 <br>(cmentarz paraf.)
Cmentarz nr 250 - Gr臋bosz贸w
(cmentarz paraf.)
(2013-09-08)
Otfin體
Cmentarz nr 252 - Otfin贸w
(2013-09-08)
Miechowice Ma砮
Cmentarz nr 254 - Miechowice Ma艂e
(2013-09-08)
Wietrzychowice <br>(cm. paraf.)
Cmentarz nr 255 - Wietrzychowice
(cm. paraf.)
(2013-09-08)
www.cmentarze.jasonek.pl © Copyright 2008-2017 Jasonj Analiza ogl眃alno禼i witryny